Przy deserze nagle odwrócił się do niej z uśmiechem, który nie sięgał oczu. — Frieda, opowiedz Torstenowi o swojej pracy. Tylko nie mów, że ci się podoba. Zamilkł na chwilę, pociągnął wino.
— Stoi całymi dniami za ladą i sprzedaje tabletki. To chyba szczyt jej marzeń. Pamiętasz, Torsten? Miała na studiach same trójki.
Myślałem, że biorę inteligentną kobietę, a wyszło, jak wyszło. Maren spuściła wzrok. Torsten wbił spojrzenie w talerz. — Gero, może wystarczy — spróbował.
Ale Gero już się rozpędził. Głos mu się podnosił, słowa stawały się cięższe. Mówił o tym, że Frieda się zaniedbuje, że wygląda jak sprzątaczka, że dom prowadzi jak każda gosposia, a córka wdała się w matkę — wiecznie niezadowolona, z przeciętnymi ocenami. — To nieprawda — powiedziała cicho, ale wyraźnie.
— Jette ma dobre stopnie. I nie masz prawa tak o nas mówić. — Nie masz prawa? — Gero poderwał się z krzesła.
— Ja? To ty nie masz prawa. Kto tu zarabia? Kto kupił to mieszkanie?
Kto utrzymuje tę rodzinę? A ty mi mówisz o prawach? — Nie mówię, że nie pracujesz. Mówię, że mnie poniżasz.
— Poniżam? Bo mówię prawdę? Jesteś zwykłą, szarą myszą. Nic nie osiągnęłaś, nic nie umiesz.
Siedzisz w tej swojej aptece i udajesz, że jesteś kimś ważnym. Frieda powoli odłożyła serwetkę. Wstała. — Przepraszam państwa — powiedziała cicho i wyszła z pokoju.
Za drzwiami oparła się o ścianę. Trzęsły się jej ręce, ale nie płakała. Nie teraz. Nie przed nimi.
Słyszała przez drzwi, jak Gero tłumaczy gościom, że ona zawsze przesadza, że jest przewrażliwiona na swoim punkcie, że to typowe babskie fochy. Nikt nie zaprotestował. Nikt nie wyszedł. Usłyszała tylko ciche przeprosiny Maren i odgłos nalewanego wina.
Wieczorem, gdy goście wyszli, Gero wszedł do sypialni bez pukania. Frieda siedziała na brzegu łóżka w koszuli nocnej. — Naburmuszyłaś się? — zapytał, rozpinając koszulę.
— Znowu będzie cisza przez tydzień? — Dlaczego to robisz? — zapytała cicho. — Dlaczego mnie poniżasz przy innych?
— Bo mówię prawdę. Jesteś szarą myszą. Siedzisz w domu, wyglądasz jak cień. Wstyd mi było przy Thorstenie.
— Wstyd? Mnie? — powiedziała powoli. — Tak, ciebie.
Patrz na siebie. Jego żona robi karierę, dba o siebie. A ty…
— A ja urodziłam ci dziecko i wychowuję je. — Nie zaczynaj.
Gero odwrócił się do ściany. — Mam dość twojego jęczenia. Chcę spać. Frieda długo leżała bez snu.
Zza ściany dochodziło ciche szlochanie. Jette. Słyszała wszystko. Frieda wstała i weszła do pokoju córki.
Dziewczynka leżała zwinięta w kłębek, policzki miała mokre od łez. — Mamo, dlaczego tata tak cię traktuje? — wyszeptała. — Dlaczego krzyczy na ciebie?
Przecież ty nic nie robisz źle. — Dorośli czasem się kłócą, kochanie. — Nie. To nie jest kłótnia.
On cię poniża. Frieda zamarła. — Moje koleżanki mówią, że słyszą, jak on krzyczy. Wstydzę się chodzić do szkoły.
— Hmm, posłuchaj mnie — Frieda wzięła jej twarz w dłonie. — Cokolwiek się dzieje między mną a tatą, to nie twoja wina. I my oboje cię kochamy. Jette popatrzyła na nią z powagą, która nie pasowała do jej wieku.
— On mnie nie kocha. Mówi, że jestem głupia, że wdałam się w ciebie. Friedzie pękło serce. — Jesteś mądra i wspaniała.
Nie słuchaj nikogo, kto mówi ci inaczej. Nawet taty. Dobrze? Jette skinęła głową i przytuliła się do jej ramienia.
Rano Frieda nie spała całą noc. Stanęła w kuchni i patrzyła na swoje odbicie w ciemnym ekranie telewizora. Zmęczona kobieta, przygaszone oczy, opadnięte ramiona. Czy to naprawdę była ona?
Gdzie podziała się dziewczyna, która marzyła o wielkiej miłości i szczęśliwej rodzinie? Jette weszła do kuchni. Usiadły razem. — Mamo — zaczęła cicho.
— Czy ty jesteś szczęśliwa? Frieda zamarła. — Dlaczego pytasz? — Bo nasza pani od niemieckiego mówiła, że każdy człowiek ma prawo do szczęścia.
A ty nigdy się nie uśmiechasz. Naprawdę. — Szczęście to skomplikowana sprawa. Ja mam ciebie.
To dla mnie najważniejsze. — Ale ja pytam o ciebie. Czy ty, jako człowiek, jesteś szczęśliwa? Frieda spojrzała na córkę.
Czternaście lat. Ale już nie dziecko. — Nie — odpowiedziała szczerze. — Chyba nie.
— To nie jest życie, mamo. To jest wegetowanie. Żyjesz, ale nie żyjesz. Umarłaś gdzieś w środku.
Zaskoczyła ją ta dojrzałość. — Jette… nie mów tak. — Boję się, mamo. Boję się, że jak dorosnę, będę taka sama.
Znajdę sobie mężczyznę, który będzie na mnie krzyczał, a ja będę to znosić, bo ty to znosisz. Bo dajesz mi taki przykład. Frieda poczuła, jakby dostała policzek. — Nie chcę, żebyś powtarzała moje błędy — wyszeptała.
— To nie powtarzaj ich sama. Wtedy wszedł Gero. Nie przywitał się. Poszedł do lodówki.
— Gdzie jest moja niebieska koszula? — Wisi w szafie, po prawej stronie. — Czemu nie wyprasowana? Prasowałam ją dwa dni temu.
— To przynieś mi ją. Czy ja mam wszystko robić sam? Frieda spojrzała na niego. Potem na Jette, która siedziała ze spuszczoną głową.
I nagle poczuła wstyd. Nie gniew. Nie żal. Wstyd, że pozwala się tak traktować.
Że jej córka musi na to patrzeć. — Przynieś sobie sam — powiedziała cicho. Gero odwrócił się gwałtownie. — Co powiedziałaś?
— Powiedziałam, żebyś przyniósł sobie sam. Masz ręce. Szafa nie jest daleko. — Oszalałaś?
Po wczorajszym wieczorze jeszcze się stawiasz? — Po wczorajszym wieczorze wiele zrozumiałam. I nie będę dłużej tego znosić. — Ach, tak?
— Gero zaśmiał się złośliwie. — I co zrobisz? Wyprowadzisz się? Za co?
Za swoją pensję z apteki? Znajdziesz sobie pokój w akademiku? — Może i tak. Zapadła cisza.
Gero patrzył na nią, jakby nie wierzył własnym uszom. — Ty… ty mi to mówisz? — wysyczał. — Bez mnie jesteś nikim.
Pamiętaj to sobie. Tu ja rządzę. Trzasnął drzwiami i wyszedł do pracy bez śniadania. Jette podniosła wzrok.
— Mamo, wszystko w porządku? — Wszystko będzie dobrze. Obiecuję ci. Tego samego dnia Frieda usiadła do komputera.
Szukała informacji o prawach kobiet, o rozwodach, o podziale majątku. Czytała historie innych kobiet. Zrozumiała, że to, co przeżywa, to przemoc psychiczna. Nie zostawia siniaków, ale rani duszę.
W przerwie obiadowej zadzwoniła do Silke, dawnej przyjaciółki ze studiów. — Silke, to ja. Pisałaś o psychologu. Czy możesz mi podać numer?
— Oczywiście. Frieda, tak się cieszę, że dzwonisz. Domyślałam się, że dzieje się u ciebie coś złego. — Nie dzieje się.
Nic się nie dzieje. Jestem martwa w środku. — Słodka, słuchaj mnie. Moja siostra przeszła przez coś podobnego.
Wiem, jak to jest. Ale jak wreszcie odeszła, to zaczęła żyć. Było ciężko, ale wyszła na prostą. — Boję się.
Mam czterdzieści lat. Nastolatkę. Niską pensję. Jak ja mam zacząć od nowa?
— Krok po kroku. Najpierw psycholog. Potem prawnik. A ja jestem przy tobie.
Frieda zapisała numer Doris, psycholożki. Wieczorem Gero wrócił w lepszym nastroju. Przy kolacji nawet pochwalił Jette za jedynkę z niemieckiego. Wyglądało prawie normalnie.
— Słuchaj — powiedział do Friedy. — Co do wczoraj. Może trochę przesadziłem. Stres w pracy, wiesz, jak to jest.
To była najbliższa przeprosinom rzecz, jaką kiedykolwiek od niego usłyszała. — Gero, musimy porozmawiać. Naprawdę. — Znowu zaczynasz?
Myślałem, że będzie normalnie. — To nie jest normalne. To nie jest normalne życie. Ty mnie poniżasz.
To widzi nasza córka. Słyszą to sąsiedzi. — Wystarczy! — Gero wstał od stołu.
— Znowu mi wypominasz. Ja pracuję, zarabiam, utrzymuję rodzinę. A ty tylko jęczysz. — Nie jęczę.
Mówię, że nasza rodzina się rozpada. — Jeśli chcesz iść, to idź. Zobaczysz, jak ci się ułoży beze mnie. — Może i pójdę.
Gero zbliżył się do niej. W jego oczach pojawił się niepokój. — Co ty powiedziałaś? — Powiedziałam, że może naprawdę odejdę.
Wolę żyć sama niż z mężczyzną, który mnie nie szanuje i nie kocha. — Nie kocha? Ja poświęciłem ci całe życie. Dom, dziecko, stabilizację.
To nie jest miłość? — To jest przyzwyczajenie. Miłość nie polega na poniżaniu. Gero uderzył pięścią w stół.
Frieda nie drgnęła. — Jesteś niewdzięczna. Zawsze byłaś. I nikim nie jesteś.
Pamiętaj o tym. Odwrócił się i wyszedł, trzaskając drzwiami. Frieda oparła się o ścianę. Serce waliło jej jak młotem, ale w środku czuła coś nowego.
Siłę. Wyjęła telefon. Znalazła numer Doris. Następnego dnia umówiła się na wizytę.
Po pracy pojechała do gabinetu. Mały, ciepły pokój, fotel, chusteczki na stole. — Proszę opowiedzieć, co panią tutaj sprowadza. Zaczęła mówić.
Najpierw niepewnie, potem coraz szybciej. O piętnastu latach małżeństwa, o tym, jak Gero zmieniał się powoli, o krytyce, o wyśmiewaniu, o ciągłym poczuciu, że jest nic niewarta. O córce, która płacze w nocy. Doris słuchała bez oceniania.
— To nie jest pani wina — powiedziała w końcu. — Pani mąż wybrał takie zachowanie. To jego odpowiedzialność. Nikt nie ma prawa traktować pani w ten sposób.
— Może jestem za bardzo wrażliwa. Może naprawdę się nie staram. — Żadne starania nie usprawiedliwiają znęcania się. Proszę to zapamiętać.
Doris poradziła jej, żeby skonsultowała się z prawnikiem, zebrała dokumenty, a jeśli to możliwe, nagrywała incydenty lub znalazła świadków. Frieda wyszła z gabinetu z uczuciem, jakby ktoś zdjął jej z pleców ciężar, którego dźwiganie zaczęło ją łamać. Następne dni minęły na przygotowaniach. Frieda spotkała się z prawniczką.
Dowiedziała się, że mieszkanie jest własnością wspólną, bo zostało kupione w trakcie małżeństwa. Założyła własne konto w banku i przelała na nie oszczędności. Skopiowała dokumenty i wysłała je Silce. Porozmawiała z Jette.
— Być może będziemy musiały wyjechać. Nie wiem dokładnie, kiedy. Ale chcę, żebyś była gotowa. — Dokąd pojedziemy?
— Do Silke. Ma duże mieszkanie. Zaproponowała, że nas przyjmie. — A tata?
— Będziemy z nim żyć osobno. Przynajmniej na jakiś czas. Może dojdzie do rozwodu. Jette milczała przez chwilę.
Potem mocno przytuliła matkę. — Bałam się, że nigdy się na to nie zdobędziesz. Bałam się, że będziesz to znosić, a ja będę patrzeć i… zwariuję. — Przepraszam, że tak długo mi to zajęło.
W sobotę Gero znów zaprosił Torstena i Maren. Frieda zgodziła się. Wiedziała, że to może być ostatnia szansa, żeby jego zachowanie zostało zauważone przez świadków. Wieczór zaczął się spokojnie.
Gero był czarujący. Opowiadał anegdoty, komplementował jedzenie. Ale im więcej pił, tym bardziej robił się cięty. — Pamiętasz, Torsten, jak myśmy podbijali na studiach?
Ta Katja… albo jak jej tam. Długie nogi, figura. Nie to co dzisiaj. Wszystko się starzeje.
Spojrzał znacząco na Friedę. Maren spróbowała zmienić temat. Nie pomogło. — A jak tam Jette?
— zapytała. — A, przeciętnie. Trójki. Wdała się w matkę.
Myślałem, że będzie mądra, a tu zwykła szara masa. — Gero! — oburzyła się Maren. — Jak możesz mówić o własnym dziecku?
— Co? Prawda jest ważna. Nie będę udawał, że mam prymuskę. — Jette jest wspaniałą dziewczynką — powiedziała Frieda spokojnie.
— Jest dobra, mądra, wrażliwa. Oceny nie świadczą o jej wartości. — O, zaczęła się adwokatka. — Gero przewrócił oczami.
— Zamiast ją wychowywać, to ją panoszy. — Wychowuję ją najlepiej, jak umiem. W przeciwieństwie do ciebie, który pamiętasz o niej tylko przy ocenach. — Bo nie mam o czym z nią rozmawiać.
Jest nudna jak ty. — Może nie chce jej się rozmawiać z ojcem, który obraża jej matkę. Gero zerwał się z krzesła. Krzesło z hukiem upadło.
— Ja jestem tyranem? Ja? Który haruję na was jak wół? — Pieniądze nie dają ci prawa do znęcania się.
— Znęcania? — Gero zaśmiał się. — Ty nie wiesz, co to znęcanie. — Wiem.
To ciągłe poniżanie, wyśmiewanie, gaszenie mnie przy dziecku. To przemoc, Gero. — Jesteś histeryczką! — wrzasnął.
— Czytasz bzdury w internecie! — Gero, uspokój się — wtrącił Torsten. — Ty się nie odzywaj! To moja rodzina, moje mieszkanie.
Ja tu decyduję. — Już nie — powiedziała Frieda cicho, ale twardo. Zapadła cisza. — Co?
— Powiedziałam, że już nie decydujesz. Odchodzę od ciebie. Składam pozew rozwodowy. Jutro rano wyprowadzamy się z Jette.
Nie próbuj nas zatrzymać. Znam swoje prawa. Rozmawiałam z prawniczką. Gero zrobił krok w jej stronę.
Torsten wstał. — Ty nie możesz… — Gero z trudem łapał powietrze. — Nie masz nic. Pieniędzy nie masz.
Mieszkania nie masz. Zginiesz. — Może zginę. Ale wolę zaczynać od zera niż żyć w strachu i upokorzeniu.
— To wszystko przez ciebie! — ryknął. — Zawsze przez ciebie! — Nie, Gero.
To wszystko przez ciebie. Maren płakała. Torsten patrzył na Friedę z podziwem. — Zostaw ją — usłyszała głos Torstena.
— Już wystarczy. Tak się nie traktuje żony. Gero opadł na krzesło. Zakrył twarz dłońmi.
— Nie rób tego… Nieważne, co mówiłem… Ja się zmienię. Przysięgam. Tylko nie zabieraj Jette. — Jeśli chcesz się zmienić, zmień się.
Dla siebie. Ale ja nie mogę dłużej czekać na twoje obietnice. Słyszałam je tyle razy. — Daj mi szansę.
Tydzień. Miesiąc. — Nie. To koniec.
Wyszła z pokoju. W sypialni spakowaną torbę miała już od dwóch dni. Wzięła ją, wyszła przez balkon, obejrzała dom i podeszła pod okno Jette. — Pakuj się.
Jedziemy teraz. — Ale mówiłaś, że jutro rano. — Zmieniłam zdanie. Nie chcę ryzykować.
Dziesięć minut później stały na ciemnej ulicy. Chłodny wiatr targał włosami Friedy. Czuła się dziwnie lekko. — Mamo, czy on nas znajdzie?
— Pewnie będzie próbował. Ale nie damy się znaleźć. Zapakowały się do taksówki. Na dworcu kupiły bilety na nocny pociąg.
Jette zasnęła, opierając głowę na ramieniu matki. Frieda myślała o tych piętnastu latach. Nie zniknęły, ale przestały ją ciążyć. W telefonie znalazła wiadomość od Torstena:
„Frieda, Maren i ja jesteśmy po twojej stronie.
Jeśli będziesz potrzebować świadków w sądzie, jesteśmy gotowi. Przepraszam, że wcześniej milczeliśmy. ”
Odpisała: „Dziękuję. ”
Potem wiadomość od Silke: „Dziewczyny, czekam.
Pokój gotowy. Przyjeżdżajcie. ”
Pociąg dojechał o świcie. Na dworcu czekała Silke.
Przytuliła Friedę najmocniej, jak umiała. — Już dobrze. Jesteście bezpieczne. U Silke Jette natychmiast zasnęła.
Frieda nie mogła. Włączyła telefon. Czterdzieści pięć nieodebranych połączeń od Gero. Dwadzieścia siedem wiadomości.
Najpierw groźby: „Oddaj mi córkę, zgłoszę porwanie”. Potem błagania: „Wróć, przepraszam, zmienię się”. Potem znowu agresja: „Bez mnie jesteś nikim”. Frieda przeczytała wszystko.
Potem napisała jedną wiadomość:
„Nie chcę teraz rozmawiać. Skontaktuję się z tobą przez prawnika. Proszę, nie pisz więcej. ”
I zablokowała jego numer.
Silke wróciła z pracy w południe. Frieda zdążyła wysłać CV do trzech aptek i znaleźć oferty mieszkań. — Nie tracisz czasu — zauważyła Silke. — Czas zacząć żyć.
Minęły dwa tygodnie. Frieda dostała pracę w dużej, nowoczesnej aptece. Jette została przyjęta do nowej szkoły. Wynajęły małe, dwupokojowe mieszkanie w cichej okolicy.
Z pomocą prawniczki Frieda załatwiła formalności. Gero nie utrudniał jej odbioru rzeczy. Udawał chłodny i obojętny. Kiedy przyjechała, stał w drzwiach i patrzył na nią.
— Naprawdę to robisz? Niszczysz rodzinę. — Nie niszczę. Ratuję to, co zostało.
Siebie i córkę. — A ja? Nie zasługuję na ratunek? — Możesz się uratować sam.
Ale to już nie moja sprawa. Ostatniego dnia, gdy pakowała kartony, powiedział cicho:
— Może jednak wrócisz? — Nie wrócę. Trzy miesiące później Frieda obudziła się rano i zdała sobie sprawę, że śniła.
Zwykły, spokojny sen. Nie koszmar. Wstała, podeszła do lustra i zobaczyła kobietę, która się uśmiecha. Bez powodu.
Po prostu. I wtedy zrozumiała, że znów żyje.
