De put gaapte zwart en diep in de verlaten woestijn. Saleha lag op haar knieën in het zand, haar vingers geklemd om de broekspijp van haar zoon. “Alsjeblieft, Amer. Ik ben je moeder.
”
Haar stem brak. Amer keek naar haar en zag alleen het gezicht van Nawal, die thuis op hem wachtte. Hij rukte zijn been los, greep haar arm en sleurde haar naar de rand. Ze schreeuwde.
Hij duwde. De schreeuw viel weg in de duisternis. Saleha had dat kind met haar eigen leven gevoed. Haar man overleed kort na de geboorte van Amer.
Ze bleef alleen achter met een huilende baby en geen geld. Ze schrobde de vloeren van vreemde huizen, waste kleren die niet van haar waren, sjouwde brandhout op haar rug tot haar schouders ervan bloedden. ‘s Avonds zat ze naast Amers bed en streelde zijn haar. Zijn lach maakte alles goed.
Ze zei altijd: “Studeren, mijn jongen. Ik wil niet dat jij zo’n hard leven krijgt als ik. ”
En hij deed het. Universiteit, een goede baan in de stad, een net pak.
Toen ze hem voor het eerst in dat pak zag staan, huilde ze van trots. Het was niet voor niets geweest. Er ontbrak nog een stuk. “Wanneer ga je trouwen, jongen?
Mijn hart wil je kinderen nog zien. ”
“Er is een meisje, mama. Nawal. Ze werkt bij me op kantoor.
Een net meisje uit een goede familie. ”
Nawal was zacht, beleefd en behandelde Saleha met respect. Saleha omhelsde haar als een eigen dochter, hielp met de bruidsschat en plande de bruiloft. Ze stond erop dat het stel boven haar kwam wonen.
“Ik wil bij jullie zijn. Ik wil mijn kleinkinderen zien opgroeien. ”
Op de trouwdag danste Saleha alsof ze twintig was. Maar daarna veranderde er iets.
Amer kwam niet meer naar beneden voor hun ochtendthee. Zijn lach verdween uit het huis. Nawal deed de deur open met een beleefd, kil glimlachje, nam het bord aan dat Saleha had klaargemaakt en deed de deur weer dicht. Saleha bleef buiten staan met lege handen.
Nawal gebruikte geen harde woorden, in het begin. Ze gebruikte iets veel beters: lieve woorden met gif erin. “Je moeder is lief, maar ze hoeft zich niet zo in te spannen. Ik kan heus zelf koken.
” Even later: “We hebben geen privacy meer. Ze hoort alles. Ze ziet alles. ” Druppel na druppel.
Het slijt de hardste steen. Toen Saleha met hoge koorts in bed lag en naar boven ging voor hulp, deed Nawal open. “Amer koopt wel medicijnen voor je. Rust jij maar.
”
Zonder op antwoord te wachten sloot ze de deur. Saleha bleef op de trap staan, te zwak om te kloppen. De laatste druppel was een bord eten. Saleha maakte rijst met yoghurt, Amers lievelingsgerecht van vroeger.
Nawal bekeek het bord alsof het afval was. “Amer is geen kind meer. Ik weet zelf wel wat hij lekker vindt. ”
Saleha’s ogen zochten haar zoon.
Amer stond achter Nawal. “Nawal heeft gelijk, mama. Doe geen moeite. ”
Het bord werd aangenomen.
De deur ging dicht. Saleha stond in de gang met haar handen leeg. Vanaf die dag trok Saleha zich terug. Ze zat in haar schemerige kamer naar oude foto’s te kijken.
Amer als baby. Amer met zijn schooltas. Amer die lachte met melktanden. Waar was die jongen gebleven?
Boven maakte Nawal de sfeer kapot. “Je kwam zeker weer van je moeder. ” “Heeft ze weer iets over mij gezegd? ” Elke avond hetzelfde.
Op een nacht stelde ze een ultimatum. “Ik houd dit niet vol. Het is zij of ik. Kies, Amer.
”
Hij dacht aan zijn moeder, aan haar stille ogen. Toen keek hij naar het betraande gezicht van zijn vrouw. Hij koos. De volgende avond ging hij naar beneden.
Saleha zat in het halfdonker, een foto tussen haar vingers. “Ik heb een woning voor je gevonden,” zei hij. “Ver weg. Het is beter voor iedereen.
”
Ze keek hem aan alsof ze hem nooit had gezien. “Je stuurt me weg uit mijn eigen huis? ”
“Het is beter zo, mama. ”
Ze stond op, tien jaar ouder in één minuut.
“Zoals je wilt, zoon. ” Ze pakte een kleine tas en liet haar huis achter zonder om te kijken. Nawal keek vanuit het raam toe en glimlachte. “Waar gaat ze wonen?
” vroeg Nawal die avond. “Ze heeft toch niemand? ”
“Ze vindt wel iets. ”
“Ze moet ver weg, Amer.
Zo ver dat ze nooit meer kan terugkomen. Anders blijft ze ons achtervolgen. ”
Hij begreep wat ze bedoelde. Hij was het ermee eens.
De volgende ochtend reed hij met zijn moeder de woestijn in. Ze reden uren, tot het groen en de huizen verdwenen. Er was alleen nog zand, rotsen en wind. “Waar gaan we heen, jongen?
” vroeg ze. “Je zult het zien,” zei hij. Hij stopte bij een oude put. “Stap uit.
”
Saleha keek om zich heen. Er was niets. Ze begreep het. Ze greep zijn arm, liet zich op haar knieën vallen en klampte zich vast.
“Nee, Amer. Ik ben je moeder. Ik heb voor je gehuild, voor je gewerkt, mijn leven aan je gegeven… ”
Hij trok zijn been los.
“Je moet uit ons leven verdwijnen. ”
Een laatste blik. Er laaide iets op in haar ogen. “Weet wat je doet, Amer.
Wat je mij vandaag aandoet, zal je worden vergolden. Dubbel. In dit leven. ”
Haar stem was kalm.
Het was geen smeekbede meer. Het was een oordeel. Zijn hand beefde toen hij haar duwde. Haar schreeuw werd opgeslokt door de put.
De stilte die volgde was erger dan de schreeuw. Thuis viel Nawal hem om de hals. “Is het echt gebeurd? ”
“Het is voorbij.
”
Voor het eerst in weken sliepen ze door. Drie nachten bleef het stil in huis. Op de vierde nacht begon Nawal te schreeuwen in haar slaap. Ze had Saleha gezien in een zwart gat, met gescheurde kleren.
“Je hebt mijn zoon gestolen. Je zult er nooit rust van krijgen. ”
Eerst probeerde Amer haar te kalmeren. “Het was een droom.
Ze is weg. ” Maar de dromen bleven. Nawal vermagerde, kreeg wallen als groeven. Ze zag schaduwen in de gang, rook Amers lievelingseten uit de lege benedenwoning.
Het huis gonsde van geluiden die er niet waren. Amer bleef volhouden dat het haar schuldgevoel was. Maar op een nacht hoorde ook hij de voetstappen op de trap. Haar tred.
Elke tree liet ze kraken. De voetstappen stopten voor zijn deur. Er kwam geen klop. Toen hij opendeed, was de gang leeg.
Later zag hij haar gezicht in de beslagen badkamerspiegel. Eén hartslag lang: grauw, nat, met ogen die niets vergaven. Toen was het weg. De stoom, zei hij tegen zichzelf.
Alleen maar stoom. Het huis werd onleefbaar. Ze sliepen niet meer, schreeuwden tegen elkaar en tegen lege kamers. Nawal ijsbeerde ‘s nachts en smeekte onzichtbare dingen om te vertrekken.
Amer schrok van elke deurklink. Op een stormachtige nacht viel Nawal op haar knieën. “Breng me naar de put. Als ik niet met eigen ogen zie dat ze dood is, blijf ik haar zien tot ik sterf.
”
“Je bent krankzinnig. ”
“Dan ga ik alleen. ”
Dus reden ze terug, midden in de nacht, door een woestijn die zwarter en stiller was dan ooit. Toen de koplampen de oude put beschenen, stapten ze uit.
De wind gierde over het zand. “Kijk dan,” zei Amer, en hij liep naar de rand. “Er is hier niets. Alleen een gat.
”
Hij leunde voorover. Zijn voet gleed weg op een natte steen. Zijn armen maaiden door de lucht. “Nawal!
”
Ze deed geen stap. Ze stond als versteend terwijl hij over de rand kieperde en in de duisternis verdween. Een doffe bons. Toen stilte.
Nawal bleef nog lang aan de rand staan. Ze had hem zien vallen. Ze draaide zich om en reed weg zonder één keer achterom te kijken. Amer stierf niet meteen.
Hij overleefde de val, brak zijn been en kroop op een richel in het koude water. Zijn hand zocht steun en vond een bot. Lang, wit, glad. In het donker begreep hij waar hij zat: tussen de resten van de moeder die hij hier had gegooid.
De tijd vervaagde. Hij dronk het zwarte water, at niets, schreeuwde tot zijn stem opgaf. Ze fluisterde uit de schaduwen: “Je hebt me hier gebracht, jongen. Nu blijf je bij me.
” Soms hoorde hij haar lieve stem. Soms alleen haar laatste woorden. Toen zijn hart het opgaf, zat hij naast haar botten, tegen de natte muur, met zijn ogen open. Nawal reed naar de stad, parkeerde de auto in een zijstraat en verdween met wat geld.
Ze huurde een goedkope kamer in een verre buurt. Maar de spoken gingen mee. Elke nacht zag ze Amer in de put, die haar naam riep. Achter hem stond de oude vrouw.
Altijd die twee, samen. Binnen enkele weken was Nawal een spook geworden. Ze praatte tegen muren, glide tegen mensen die er niet waren, schreeuwde op straat over een put en over een zoon die zijn moeder had achtergelaten. Ze werd uit haar kamer gezet.
Ze sliep in portieken en at uit vuilnisbakken. Op een ochtend vonden ze haar achter in een steeg, verstijfd op de grond. Haar ogen stonden open, haar mond ook, alsof de laatste schreeuw er nooit was uitgekomen. Maanden later dreef een herder zijn kudde langs de oude put.
De stank was onmiskenbaar. Met touwen en lantaarns lieten de agenten zich in het gat zakken. Op de bodem lagen twee geraamtes. Eén was van een man met een gebroken been en een gebarsten schedel.
Naast hem vonden ze een portefeuille die lang in het water had gelegen. De naam erin was vaag, maar een oude buurman herkende hem meteen: Amer. Het andere geraamte was kleiner en ouder.
Dat hoefde niemand te identificeren.
